Rugby na wózkach
Rugby na wózkach (RnW) to gra zespołowa stworzona z myślą o tetraplegikach (zarówno mężczyznach, jak i kobietach), którzy mieli trudności z realizowaniem się w dyscyplinie jaką jest koszykówka na wózkach. RnW powstało w latach siedemdziesiątych w Kanadzie i początkowo zwane było "Murderball", czyli zabójczą piłką. W latach osiemdziesiątych zmieniono nazwę na "Quad Rugby", jednak z uwagi na to, że oprócz tetraplegików w rugby mogą grać również osoby z dystrofią mięśniową, porażeniem mózgowym i polio, ostatecznie na świecie przyjęła się nazwa "Wheelchair Rugby", czyli po prostu "Rugby na Wózkach". Mimo tego znakomitą większość zawodników stanowią nadal osoby z uszkodzeniem rdzenia kręgowego w odcinku szyjnym. RnW zawiera w sobie elementy koszykówki na wózkach (boisko, klasyfikacja), hokeja na lodzie (system kar) oraz futbolu amerykańskiego (system zdobywania punktów). Nie wystarczy mieć ochotę do grania i trochę wolnego czasu - ta gra wymaga prawdziwego ducha walki. Rugby na wózkach jest jak szachy, ale z przemocą, mówi się bowiem, że każdy tetraplegik musi myśleć jak wytrawny szachista: zawsze pięć ruchów do przodu. Ta umiejętność bardzo przydaje się właśnie w grze w rugby, gdzie oprócz refleksu liczy się także inteligencja i taktyka.
W grze biorą udział dwie drużyny, każda licząca po czterech zawodników. Gracze klasyfikowani są według swoich możliwości - jest to klasyfikacja zarówno medyczna, jak i funkcjonalna. Zawodnik może otrzymać od 0,5 do 3,5pkt.
0,5pkt - uszkodzenie C5
- sprawne mm. szyi i st. barkowych
- napędzanie wózka siłą mm. dwugłowych
3,5pkt - uszkodzenie C7/C8
- sprawne mm. kg (deficyt - ręka)
- używa palców do trzymania obręczy kół
Suma punktów zawodników na boisku nie może przekroczyć 8.
Istnieje wiele strategii stosowanych w Rugby na Wózkach. Zazwyczaj trenerzy tworzą drużynę składającą się z zawodników o różnej punktacji i każdy z nich ma na boisku przypisaną inne zadanie. Drużyna może grać z jednym zawodnikiem 3,5 punktowym jako głównym rozgrywającym, 2,5 punktowym pomagającym podawać piłkę i zdobywać punkty oraz 1,5 i 0,5 punktowym blokującym i przytrzymującym zawodników, którzy usiłują bronić.
Do gry używa się piłki siatkowej. Celem gry jest zdobycie punktu poprzez przeniesienie piłki przez linię bramkową drużyny przeciwnej. Aby zdobyć punkt zawodnik posiadający piłkę musi przejechać przynajmniej dwoma ze swoich czterech kół przez linię bramkową.
Aktualnie kombinacje punktowe zawodników na boisku oraz stosowane strategie różnią się znacznie w zależności od drużyny i zmieniają się z meczu na mecz. Rugby na Wózkach jest dynamiczną i płynną grą, drużyny wybierają strategie w zależności od rozwoju sytuacji na boisku. Prowadzenie piłki może przechodzić z drużyny na drużynę kilka razy zanim zostanie zdobyta bramka.
Kiedy punkt zostanie zdobyty, piłka przekazywana jest do wprowadzenia drużynie przeciwnej. Zawodnik wprowadzający może podrzucić, rzucić piłkę lub odbić ją raz a następnie wbić na boisko, ale musi to zrobić zanim upłynie 10 sekund. Następnie drużyna ma 15 sekund na wyprowadzenie piłki ze swojego pola obrony. Każdy zawodnik posiadający piłkę musi przynajmniej raz na 10 sekund wykonać odbicie (kozioł).
Istnieje szereg przewinień, które może popełnić drużyna posiadająca piłkę. Należą do nich miedzy innymi błąd połowy, błąd 10 czy 15 sekund, wybicie piłki poza boisko oraz dziesięć sekund w strefie - żaden zawodnik drużyny atakującej nie może znajdować się dłużej niż 10 sekund w polu bramkowym drużyny przeciwnej. Z drużyny broniącej natomiast w strefie nie może znajdować się więcej niż 3 zawodników. Istnieje także szereg fauli zwykłych, które mogą popełnić obydwie drużyny. Za popełnienie faulu zawodnik otrzymuje jedną minutę kary.
W trakcie meczu rozgrywane są cztery kwarty, po 8 minut czystej gry każda. Zwycięzcą zostaje drużyna, która zdobędzie przewagę punktową na koniec regulaminowego czasu gry.
Do RnW istnieją specjalne wózki, które umożliwiają zawodnikom zderzanie się, oraz blokowanie i przytrzymywanie zawodników. Istnieją dwa rodzaje wózków. Zawodnicy niskopunktowi grają na wózkach defensywnych, które są długie, zajmują dużo miejsca na boisku i umożliwiają blokowanie. Zawodnicy wysokopunktowi grają na wózkach ofensywnych - szybkich, zwrotnych i zajmujących małą powierzchnię, co umożliwia im szybkie i sprawne przeciskanie się między przeciwnikami.
Rugby na wózkach w Polsce
RnW dotarło do Polski w 1997 roku za pośrednictwem Fundacji Aktywnej Rehabilitacji. W 2001 roku powstała Polska Liga Rugby na Wózkach (PLRnW), której celem jest wyłonienie Mistrza Polski. Rozgrywki odbywają się w systemie turniejowym zgodnie z Międzynarodowymi Przepisami Rugby na Wózkach IWRF. Organizatorem Ligii jest Fundacja Aktywnej Rehabilitacji. Obecnie w Lidze gra 9 drużyn, a rozgrywki toczą się w dwóch grupach: A i B. Wszelkie informacje dotyczące drużyn, systemu rozgrywek, terminów oraz wyników spotkań znaleźć można na stronie: rugby.far.org.pl.
Wykaz drużyn w Polsce (wg rankingu z sezonu 2004/2005)
1. Four Kings (Warszawa)
2. Sitting Bulls (Katowice)
3. Paka Piecobiogaz (Poznań)
4. IKS Atak (Elbląg)
5. Flying Wings (Rzeszów)
6. Garbate Anioły (Radom)
7. Grom Ostrów (Ostrów Mazowiecka)
8. Pędzące Smoki (Kraków)
9. Jeźdźcy (Borowa Wieś)
